วัคซีนไข้หวัดใหญ่ 3 กับ 4 สายพันธุ์ ต่างกันอย่างไร คุ้มไหมที่จ่ายเพิ่ม
เปรียบเทียบวัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิด 3 สายพันธุ์และ 4 สายพันธุ์ ครอบคลุมเชื้ออะไรบ้าง ทำไมองค์การอนามัยโลกเปลี่ยนคำแนะนำ และควรเลือกแบบไหนในปีนี้
เวลามาฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ หลายคนถูกถามว่าจะเอาแบบ 3 หรือ 4 สายพันธุ์ ราคาต่างกันไม่มาก แต่คำตอบว่าคุ้มไหมนั้นเปลี่ยนไปในช่วงสองสามปีนี้ เพราะเชื้อไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์หนึ่งหายไปจากโลกตั้งแต่ปี 2563 ด้านล่างอธิบายว่าตัวเลข 3 กับ 4 หมายถึงอะไร และข้อมูลล่าสุดช่วยตัดสินใจอย่างไร
สรุปก่อนอ่าน
- ทั้งสองชนิดครอบคลุมไวรัสไข้หวัดใหญ่ชนิด A สองสายพันธุ์ (H1N1 และ H3N2) และชนิด B สาย Victoria เหมือนกัน
- ชนิด 4 สายพันธุ์เพิ่มไวรัสชนิด B สาย Yamagata ซึ่งไม่มีรายงานการตรวจพบทั่วโลกตั้งแต่เดือนมีนาคม 2563
- องค์การอนามัยโลกแนะนำให้กลับไปใช้สูตร 3 สายพันธุ์ได้ตั้งแต่ฤดูกาล 2567–2568 หลายประเทศจึงทยอยเปลี่ยน
- ที่มงคลดีคลินิก 3 สายพันธุ์ 440 บาท/เข็ม และ 4 สายพันธุ์ 490 บาท/เข็ม เลือกแบบไหนก็ได้ ที่มีผลมากกว่าคือการฉีดทุกปี
ตัวเลข 3 กับ 4 หมายถึงอะไร
ไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่ระบาดในคนมีสองชนิดหลักคือชนิด A และชนิด B ชนิด A ที่พบบ่อยคือ H1N1 และ H3N2 ส่วนชนิด B แยกเป็นสองสาย (lineage) คือ Victoria และ Yamagata วัคซีน 3 สายพันธุ์บรรจุ A สองตัวกับ B หนึ่งสาย ส่วนวัคซีน 4 สายพันธุ์บรรจุ B ครบทั้งสองสาย
ในอดีตวัคซีน 4 สายพันธุ์ได้เปรียบชัดเจน เพราะแต่ละปีคาดเดายากว่า B สายไหนจะระบาด ถ้าเดาผิดวัคซีน 3 สายพันธุ์จะป้องกัน B ได้น้อยลง วัคซีน 4 สายพันธุ์จึงกลายเป็นมาตรฐานทั่วโลกในช่วงปี 2555–2565
อะไรเปลี่ยนไปหลังปี 2563
หลังการระบาดของโควิด-19 มาตรการปิดเมืองทั่วโลกทำให้ไวรัสไข้หวัดใหญ่ชนิด B สาย Yamagata หายไปจากระบบเฝ้าระวัง และไม่มีรายงานการตรวจพบที่ยืนยันได้ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2563 องค์การอนามัยโลกจึงประกาศตั้งแต่ปี 2566 ว่าส่วนประกอบ B/Yamagata ไม่จำเป็นอีกต่อไป และแนะนำให้ผู้ผลิตกลับไปใช้สูตร 3 สายพันธุ์ได้
สหรัฐอเมริกาเปลี่ยนวัคซีนทั้งหมดเป็น 3 สายพันธุ์ตั้งแต่ฤดูกาล 2567–2568 ส่วนในไทยยังมีทั้งสองชนิดจำหน่ายควบคู่กัน เพราะผู้ผลิตแต่ละรายปรับสายการผลิตไม่พร้อมกัน
เปรียบเทียบสองชนิด
| 3 สายพันธุ์ | 4 สายพันธุ์ | |
|---|---|---|
| ไวรัส A/H1N1 | มี | มี |
| ไวรัส A/H3N2 | มี | มี |
| ไวรัส B/Victoria | มี | มี |
| ไวรัส B/Yamagata | ไม่มี | มี (ไม่พบระบาดตั้งแต่ปี 2563) |
| อายุที่ฉีดได้ | ตามฉลากแต่ละยี่ห้อ ส่วนใหญ่ 6 เดือนขึ้นไป | 6 เดือนขึ้นไป |
| จำนวนเข็ม | ปีละ 1 เข็ม | ปีละ 1 เข็ม |
| ราคาที่คลินิก | 440 บาท/เข็ม | 490 บาท/เข็ม |
แล้วควรเลือกแบบไหน
ถ้าดูจากข้อมูลปัจจุบัน ความแตกต่างด้านการป้องกันระหว่างสองชนิดแทบไม่มี เพราะสายพันธุ์ที่ต่างกันคือสายที่ไม่ได้ระบาดแล้ว วัคซีน 4 สายพันธุ์ไม่ได้ด้อยกว่า เพียงแต่ส่วนที่เพิ่มมาอาจไม่ได้ใช้ ส่วนวัคซีน 3 สายพันธุ์รุ่นใหม่ก็ผลิตตามสูตรล่าสุดขององค์การอนามัยโลกเช่นกัน
สิ่งที่มีผลต่อการป้องกันมากกว่าคือฉีดทุกปี ฉีดก่อนฤดูระบาด และเลือกวัคซีนที่เหมาะกับอายุและสุขภาพ อ่านเรื่องจังหวะเวลาได้ที่ ควรฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เดือนไหน และถ้าเป็นเด็กเล็ก ดู เด็ก 6 เดือน–8 ปี ฉีดกี่เข็ม
ที่คลินิกมีทั้ง วัคซีน 3 สายพันธุ์ และ วัคซีน 4 สายพันธุ์ รวมถึง ชนิดพ่นจมูก สำหรับผู้ที่ไม่อยากใช้เข็ม ทัก LINE ถามสต็อกก่อนเดินทางได้
ควรรู้: ยี่ห้อและชนิดวัคซีนที่มีในแต่ละช่วงเปลี่ยนตามการนำเข้าและฤดูกาล ราคาเป็นราคาตามประกาศของคลินิกและอาจปรับได้
ผลข้างเคียงต่างกันไหม
ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งสองชนิดเป็นวัคซีนเชื้อตาย อาการที่พบได้คือปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด ปวดเมื่อย ไข้ต่ำ หรืออ่อนเพลีย 1–2 วัน วัคซีนชนิดฉีดไม่ทำให้เป็นไข้หวัดใหญ่ อ่านเพิ่มเติมเรื่องใครควรระวังได้ที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่เหมาะกับใคร
คำถามที่พบบ่อย
ได้ วัคซีนแต่ละปีผลิตตามสูตรใหม่ขององค์การอนามัยโลก ไม่จำเป็นต้องใช้ชนิดเดิมทุกปี
บริการที่เกี่ยวข้อง
วัคซีนที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งข้อมูล
- Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the 2025–2026 northern hemisphere influenza season World Health Organization
- Trivalent Influenza Vaccines U.S. Centers for Disease Control and Prevention
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 20 กันยายน 2569
สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน
หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย
