โรคเรื้อรัง ความรู้เพื่อดูแลตัวเอง

ความดันเท่าไหร่เรียกว่าสูง? เมื่อไหร่ต้องเริ่มกินยา

เกณฑ์ความดันโลหิตสูงตามแนวทางไทย วัดอย่างไรให้เชื่อถือได้ ค่าระดับไหนปรับพฤติกรรมก่อนได้ และระดับไหนที่แพทย์เริ่มยาทันที

อ่านประมาณ 7 นาที

จัดทำโดย มงคลดีคลินิกเวชกรรม · หลักการจัดทำและตรวจสอบเนื้อหา

การวัดความดันโลหิต
ภาพประกอบบทความ

ความดันโลหิตสูงไม่มีอาการ คนส่วนใหญ่รู้ตัวจากการวัดตอนไปทำใบรับรองแพทย์หรือตรวจสุขภาพ แล้วเกิดคำถามว่าค่านี้สูงจริงไหม หรือแค่ตื่นเต้น และถ้าสูงจริงต้องกินยาเลยหรือเปล่า คำตอบด้านล่างอิงแนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย ซึ่งดูจากการวัดซ้ำหลายครั้งและความเสี่ยงโดยรวม มากกว่าตัวเลขครั้งเดียว

สรุปก่อนอ่าน

  • เกณฑ์ทั่วไปที่สถานพยาบาลคือ ตัวบน ≥140 หรือตัวล่าง ≥90 มม.ปรอท ต้องวัดอย่างถูกวิธีและยืนยันตามการประเมินของแพทย์ เกณฑ์ค่าเฉลี่ยที่บ้านคือ ≥135 หรือ ≥85 ตามลำดับ
  • แนวทางไทยปี 2567 เรียกตัวบน 130–139 หรือตัวล่าง 80–89 ว่า BP at risk ต้องปรับพฤติกรรมและประเมินความเสี่ยง ไม่ใช่กลุ่มที่สรุปว่าไม่ต้องใช้ยาทุกคน
  • การเริ่มยาขึ้นกับค่าที่วัดยืนยัน โรคหัวใจ เบาหวาน โรคไต และร่องรอยความเสียหายของอวัยวะ อย่ารอปรับพฤติกรรมหลายเดือนเองโดยไม่รับการประเมิน
  • ความดันสูงมากต้องรับการประเมินโดยเร็ว หากมีเจ็บหน้าอก หอบ อ่อนแรง พูดลำบาก หรือการมองเห็นเปลี่ยนไป ให้ไปฉุกเฉินทันที

ความดันเท่าไหร่เรียกว่าสูง

หน่วย มม.ปรอท ตามแนวทางไทยปี 2567 สำหรับผู้ใหญ่ที่วัดในสถานพยาบาล ตัวเลขไม่ใช้ตัดสินการเริ่มยาด้วยตัวเอง

เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →

ความดันเท่าไหร่เรียกว่าสูง
ระดับตัวบน (ซิสโตลิก)ตัวล่าง (ไดแอสโตลิก)ควรทำอะไร
เหมาะสม<120และ <80วัดซ้ำทุก 1–2 ปี
ปกติ120–129และ <80วัดติดตามตามแผนสุขภาพ
BP at risk130–139และ/หรือ 80–89ปรับพฤติกรรมและประเมินความเสี่ยงร่วม
ความดันสูงระดับ 1140–159และ/หรือ 90–99ประเมินความเสี่ยง ปรับพฤติกรรม อาจเริ่มยา
ความดันสูงระดับ 2160–179และ/หรือ 100–109ให้แพทย์ประเมินการรักษาโดยเร็ว
ความดันสูงระดับ 3≥180และ/หรือ ≥110รับการประเมินโดยเร็ว ไปฉุกเฉินหากมีอาการ

ค่าที่คลินิกสูงแต่ค่าที่บ้านปกติอาจเป็น white-coat hypertension แพทย์ต้องดูความเสี่ยงหัวใจและความเสียหายของอวัยวะร่วมด้วย บางคนอาจต้องใช้ยา จึงไม่ควรหยุดยาหรือตัดสินใจไม่รักษาจากค่าที่บ้านเพียงอย่างเดียว

อ้างอิง: [1] สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย, [4] Thai Hypertension Society / Asian Biomedicine

วัดอย่างไรให้เชื่อถือได้

การวัดความดันโลหิต
โรคเรื้อรังการวัดความดันโลหิต
  • นั่งพัก 5 นาทีก่อนวัด ไม่ดื่มกาแฟ ไม่สูบบุหรี่ ไม่ออกกำลังกายภายใน 30 นาทีก่อนวัด และปัสสาวะให้เรียบร้อย
  • นั่งพิงพนัก เท้าวางราบ แขนวางบนโต๊ะให้ผ้าพันอยู่ระดับหัวใจ ไม่พูดคุยระหว่างวัด
  • วัด 2 ครั้งห่างกัน 1 นาที ใช้ค่าเฉลี่ย ถ้าต่างกันมากให้วัดครั้งที่สาม
  • วัดที่บ้านเช้าและเย็น วันละ 2 ช่วง ติดต่อกัน 7 วัน ก่อนพบแพทย์ แล้วตัดวันแรกทิ้ง นำค่าเฉลี่ยมาให้แพทย์ดู
  • ใช้เครื่องวัดต้นแขนแบบอัตโนมัติที่ผ่านการรับรอง เครื่องวัดข้อมือคลาดเคลื่อนง่ายกว่า

ควรรู้: ค่าเดียวจากการวัดตอนกำลังเครียด ปวด หรือนอนไม่พอ ไม่ใช่การวินิจฉัย ถ้าวัดได้สูงครั้งแรก ให้วัดซ้ำที่บ้านตามวิธีข้างต้นแล้วนำมาให้แพทย์ประเมิน

เมื่อไหร่ต้องเริ่มกินยา

การตัดสินใจไม่ได้ดูจากตัวเลขความดันอย่างเดียว แต่ดูร่วมกับความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดโดยรวม ได้แก่ อายุ เบาหวาน ไขมันสูง สูบบุหรี่ โรคไต และร่องรอยที่อวัยวะเริ่มเสียหายแล้ว เช่น โปรตีนรั่วในปัสสาวะ หรือหัวใจห้องล่างซ้ายโต

เมื่อค่าความดันสูงต่อเนื่อง แพทย์จะประเมินร่วมกับโรคประจำตัวและความเสี่ยงก่อนเลือกเวลาเริ่มยา ผู้ที่มีโรคหลอดเลือดหัวใจ เบาหวาน หรืออวัยวะได้รับผลกระทบ อาจต้องรักษาแม้ตัวเลขยังไม่ถึงเกณฑ์ทั่วไป

ตัวเลขสูงมากไม่ใช่เหตุให้ซื้อยา เพิ่มยา หรือกินยาของคนอื่นเอง ควรให้ผู้รักษาประเมินความเร่งด่วนและวางแผนลดความดันอย่างเหมาะสม

อ้างอิง: [1] สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย, [4] Thai Hypertension Society / Asian Biomedicine

เป้าหมายเมื่อรักษาแล้ว

เป้าหมายการรักษาขึ้นกับอายุ ความเปราะบาง โรคประจำตัว และการทนต่อการรักษา ให้แพทย์ตกลงเป้าหมายกับคุณเป็นรายบุคคล หากหน้ามืดหรือวัดได้ต่ำผิดปกติให้แจ้งผู้รักษา ไม่หยุดยาเอง

อ้างอิง: [1] สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย, [4] Thai Hypertension Society / Asian Biomedicine

ปรับพฤติกรรมอะไรได้ผลจริง

แพทย์ซักประวัติและอธิบายผลตรวจให้ผู้รับบริการ
โรคเรื้อรังแพทย์ซักประวัติและอธิบายผลตรวจให้ผู้รับบริการ

เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →

ปรับพฤติกรรมอะไรได้ผลจริง
สิ่งที่ทำลดตัวบนได้ประมาณ
ลดน้ำหนัก (ทุก 1 กก. ที่ลดได้)1 มม.ปรอท
กินแบบ DASH: ผัก ผลไม้ ธัญพืชเต็มเมล็ด นมไขมันต่ำ ลดเนื้อแดงและของหวาน8–14 มม.ปรอท
ลดเกลือให้ต่ำกว่า 2,000 มก.โซเดียม/วัน (เกลือราว 1 ช้อนชา รวมที่ซ่อนในอาหาร)5–6 มม.ปรอท
ออกกำลังกายแบบแอโรบิก 150 นาที/สัปดาห์4–9 มม.ปรอท
จำกัดแอลกอฮอล์2–4 มม.ปรอท

แหล่งโซเดียมหลักของคนไทยไม่ใช่เกลือที่เติมเอง แต่เป็นน้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารแปรรูป และน้ำจิ้ม การลดสิ่งเหล่านี้ลงครึ่งหนึ่งเห็นผลชัดกว่าการเลิกเติมเกลือ

สัญญาณที่ต้องไปห้องฉุกเฉิน ไม่รอนัด

  • ตัวบนสูงกว่า 180 หรือตัวล่างสูงกว่า 120 มม.ปรอท ร่วมกับเจ็บหน้าอก หอบ อ่อนแรง ชา พูดลำบาก หรือการมองเห็นเปลี่ยนไป ให้ไปฉุกเฉินทันที ไม่รอให้ความดันลดเอง
  • ความดันสูงมากในหญิงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะร่วมกับบวม ปวดศีรษะ หรือตาพร่า

ควรรู้: หากตัวบนสูงกว่า 180 หรือตัวล่างสูงกว่า 120 และไม่มีอาการ ให้พักอย่างน้อย 1 นาทีแล้ววัดซ้ำ ถ้ายังสูงให้ติดต่อผู้รักษาโดยเร็ว หากมีอาการผิดปกติใหม่ให้ไปฉุกเฉิน ไม่เพิ่มยาเอง

อ้างอิง: [5] American Heart Association

ดูแลความดันที่คลินิก

ที่มงคลดีคลินิกให้บริการวินิจฉัย เริ่มยา และติดตามความดันโลหิตสูงต่อเนื่อง แพทย์ทบทวนบันทึกความดันที่บ้าน ตรวจเลือดประเมินไตและไขมันตามกำหนด และปรับยาให้เหมาะกับแต่ละคน ดูรายละเอียดที่ บริการดูแลโรคเรื้อรัง ผู้ที่รักษาที่อื่นอยู่และต้องการย้ายมารับยาใกล้บ้าน อ่าน ย้ายมารับยาเบาหวาน–ความดันต่อที่คลินิกได้ไหม และเพราะความดันมักมาพร้อมไขมัน อ่านต่อ ไขมันในเลือด LDL HDL ค่าปกติเท่าไหร่

คำถามที่พบบ่อย

ต้องให้แพทย์ประเมินค่าที่วัดยืนยันและความเสี่ยงร่วมก่อน การตัดสินใจเริ่มยาไม่ควรอาศัยตัวเลขครั้งเดียว หรือเลือกเฝ้าดูหลายเดือนเอง

บริการที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูล

  1. [1] แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2567 สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย
  2. [2] 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension European Society of Hypertension
  3. [3] Hypertension World Health Organization
  4. [4] 2024 Thai guidelines on the treatment of hypertension Thai Hypertension Society / Asian Biomedicineสืบค้น 9 ตุลาคม 2569
  5. [5] Understanding blood pressure readings American Heart Associationสืบค้น 9 ตุลาคม 2569

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569

วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ

สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย