โรคพิษสุนัขบ้ามีอันตรายมากเมื่อเริ่มมีอาการ แต่ป้องกันได้ด้วยการดูแลหลังสัมผัสโรคอย่างทันท่วงที หลังถูกกัดหรือข่วนให้ล้างแผลทันทีและรีบไปสถานพยาบาล แพทย์จะประเมินลักษณะการสัมผัส ประวัติวัคซีน และข้อมูลสัตว์เพื่อวางแผนดูแล
สรุปก่อนอ่าน
- ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำไหลผ่านอย่างน้อย 15 นาทีทันที แล้วรีบไปสถานพยาบาล
- รอยข่วนที่ผิวถลอกแม้ไม่มีเลือดอาจต้องรับวัคซีน ส่วนแผลทะลุผิวหนังหรือน้ำลายสัมผัสแผลเปิดหรือเยื่อบุ ต้องประเมินการใช้ RIG ร่วมด้วย โดยดูประวัติวัคซีนเดิม
- รีบไปสถานพยาบาล ไม่รอดูอาการสัตว์ก่อน การสังเกตสุนัขหรือแมว 10 วันต้องประสานกับผู้ดูแลสัตว์และผู้รักษา ห้ามหยุดวัคซีนเอง
- ประวัติวัคซีนเดิมอาจเปลี่ยนแผนหลังสัมผัสโรค แต่ ยังต้องล้างแผลและรับการประเมินทันที นำสมุดเดิมและแจ้งยากดภูมิ วัคซีนก่อนสัมผัสโรค: 1,450 บาท/2 เข็ม
ทำอะไรทันทีใน 15 นาทีแรก
- ล้างแผลอย่างเบามือด้วยสบู่และน้ำสะอาดอย่างน้อย 15 นาทีทันที ไม่ขัดหรือถูแผลลึกแรง ๆ
- หากมี ใช้สารละลายโพวิโดนไอโอดีนที่เหมาะสมหลังล้าง ไม่ชะลอการรักษาเพื่อหาน้ำยาฆ่าเชื้อ
- ให้แพทย์ประเมินการปิดแผลและป้องกันการติดเชื้อ ไม่ปิดแผลสัตว์กัดเอง
- จำลักษณะสัตว์ ถ้าเป็นสัตว์เลี้ยงให้ขอข้อมูลเจ้าของและประวัติวัคซีนของสัตว์ ถ้าเป็นสัตว์จรจัดให้จำตำแหน่งที่พบ
- ไปสถานพยาบาลในวันเดียวกัน ไม่ต้องรอดูว่าสัตว์จะเป็นอะไรไหม
ต้องฉีดไหม ดูจากระดับการสัมผัส

เกณฑ์ WHO สำหรับการสัมผัสสัตว์ที่สงสัยติดเชื้อ สูตรวัคซีนและการใช้ RIG ต้องดูประวัติวัคซีนเดิมและภาวะภูมิคุ้มกันด้วย
เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →
| ระดับ (WHO) | ลักษณะ | ต้องทำอะไร |
|---|---|---|
| ระดับ 1 | สัมผัสตัวสัตว์ ให้อาหาร ถูกเลียบนผิวหนังปกติที่ไม่มีแผล | ล้างบริเวณนั้น ไม่ต้องฉีดวัคซีน |
| ระดับ 2 | ถูกงับเป็นรอยช้ำบนผิวหนังเปลือย รอยข่วนหรือถลอกเล็กน้อยที่ไม่มีเลือดออก | ล้างแผล + ฉีดวัคซีนครบชุด |
| ระดับ 3 | กัดหรือข่วนทะลุผิวหนัง น้ำลายสัมผัสแผลเปิดหรือเยื่อบุ หรือสัมผัสค้างคาวโดยตรง ไม่ตัดสินระดับจากเลือดออกอย่างเดียว | ล้างแผล + วัคซีนและประเมิน RIG โดยดูวัคซีนเดิมและภาวะภูมิคุ้มกัน |
รอยข่วนที่ผิวถลอกแม้ไม่มีเลือดออกอยู่ในระดับ 2 ตามเกณฑ์ WHO ส่วนการกัดหรือข่วนทะลุผิวหนังอยู่ในระดับ 3 ควรให้แพทย์ตรวจลักษณะแผล เพราะการมองหาเลือดอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะตัดสินความเสี่ยง
ควรรู้: หนู กระต่าย กระรอก และสัตว์ฟันแทะขนาดเล็ก มีโอกาสนำโรคต่ำมาก ส่วนใหญ่ไม่ต้องฉีด แต่ให้แพทย์ประเมินเป็นรายกรณี หากสัมผัสค้างคาวโดยตรงให้รับการประเมินโดยเร็วแม้ไม่เห็นแผล
ฉีดกี่เข็ม และอิมมูโนกลบูลินคืออะไร
วัคซีนหลังสัมผัสโรคมีสูตรฉีดเข้ากล้ามและเข้าผิวหนัง แพทย์เลือกสูตรและนัดตามประวัติวัคซีน ภาวะภูมิคุ้มกัน และแนวทางที่ใช้ในสถานพยาบาล ให้เก็บบัตรนัดและไปตามกำหนด หากล่าช้าหรือขาดนัดให้ติดต่อผู้รักษาเพื่อจัดแผนต่อ ไม่เปลี่ยนจำนวนเข็มเอง
อิมมูโนโกลบูลิน (RIG) ให้แอนติบอดีระหว่างรอวัคซีนสร้างภูมิ และใช้เมื่อมีข้อบ่งชี้ ผู้ที่เคยได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์อาจไม่ต้องใช้ RIG ต้องแจ้งประวัติและยากดภูมิให้แพทย์ทราบ สถานพยาบาลแต่ละแห่งมีขอบเขตบริการต่างกัน อย่ารอหรือเลื่อนการประเมินเพราะยังหาสถานที่ฉีดไม่ได้
สังเกตสัตว์ 10 วัน หมายความว่าอย่างไร

การสังเกต 10 วันใช้กับสุนัขหรือแมวที่ยังมีสุขภาพปกติหลังเหตุการณ์ โดยประสานกับสัตวแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง แม้สัตว์มีประวัติฉีดวัคซีนก็ยังต้องติดตาม หากป่วย ตาย หรือหายไป ให้แจ้งผู้รักษาทันที ผลการสังเกตเป็นข้อมูลให้แพทย์ประเมินแผนป้องกันโรค ไม่ใช่เหตุให้ผู้ถูกกัดหยุดวัคซีนเอง
อย่ารอครบ 10 วันก่อนขอรับการประเมิน แพทย์จะพิจารณาการป้องกันหลังสัมผัสโรคจากลักษณะการสัมผัส ประวัติวัคซีนของคน และข้อมูลสัตว์
วัคซีนป้องกันล่วงหน้า สำหรับใคร และช่วยอย่างไร
วัคซีนก่อนสัมผัสโรคอาจทำให้การรักษาหลังสัมผัสง่ายขึ้น แต่ไม่ได้ทำให้การเริ่มรักษาช้าปลอดภัย หลังถูกกัดหรือข่วนต้องล้างแผลและรับการประเมินทันที แพทย์จะทบทวนชุดเดิม ภาวะภูมิคุ้มกัน และสูตรที่ใช้ ก่อนกำหนดเข็มกระตุ้นหรือการรักษาอื่น
ปรึกษาวัคซีนก่อนสัมผัสหากงานหรือการเดินทางเสี่ยงสัมผัสซ้ำหรือเข้าถึงการรักษาเร่งด่วนยาก ให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและแผนติดตาม คลินิกเผยแพร่ แพ็กเกจก่อนสัมผัสสองเข็ม 1,450 บาท/2 เข็ม และ บริการวัคซีนนอกสถานที่ ต้องยืนยันความเหมาะสมและสต็อก
อ้างอิง: [6] CDC
ถูกกัดแล้ว มาที่คลินิกได้ไหม
รับการประเมินทันทีหลังสัมผัสที่อาจเสี่ยง หากไม่แน่ใจว่ามีวัคซีนหรือ RIG ให้ไปสถานพยาบาลที่ประเมินและจัดการรักษาได้ ไม่รอคำตอบ LINE อาจโทรระหว่างจัดการเดินทางหากทำได้ แผลสัตว์กัดต้องประเมินการบาดเจ็บและติดเชื้อแบคทีเรียด้วย อ่าน การดูแลแผล
ควรรู้: เคยฉีดไม่ได้รับประกันว่าคลินิกใดคลินิกหนึ่งให้สูตรที่จำเป็นได้ ให้นำประวัติและแจ้งภาวะภูมิคุ้มกันกับยา การประเมินทันทีสำคัญกว่าการรอสอบถามสต็อก
อ้างอิง: [6] CDC
คำถามที่พบบ่อย
ให้แพทย์ประเมินว่าผิวถลอกหรือมีแผลทะลุผิวหนังหรือไม่ แม้ไม่มีเลือดออกก็อาจต้องรับวัคซีน แจ้งประวัติวัคซีนของแมวและประสานการสังเกต 10 วันตามคำแนะนำ ห้ามหยุดเข็มที่เหลือเอง
บริการที่เกี่ยวข้อง
วัคซีนที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งข้อมูล
- [1] Rabies vaccines: WHO position paper – April 2018 World Health Organization
- [2] บริการคลินิกพิษสุนัขบ้าและการประเมินผู้สัมผัสเป็นรายบุคคล สถานเสาวภา สภากาชาดไทยสืบค้น 11 ตุลาคม 2569
- [3] โรคพิษสุนัขบ้า กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
- [4] Rabies WHOสืบค้น 9 ตุลาคม 2569
- [5] Information for veterinarians: managing an animal that has bitten a person CDCสืบค้น 9 ตุลาคม 2569
- [6] Rabies post-exposure prophylaxis guidance CDCสืบค้น 9 ตุลาคม 2569
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569
วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ
