หลังห้ามเลือดได้ ควรดูทั้งความลึก ตำแหน่ง และสิ่งสกปรกในแผล แผลที่อ้าหรือสงสัยว่าลึกควรให้แพทย์ประเมินโดยเร็ว วิธีปิดแผลอาจเป็นการเย็บ กาว หรือแถบปิดแผล และบางแผลอาจยังไม่ควรปิดทันที บทความนี้ช่วยสังเกตอาการและเตรียมตัวไปตรวจ
สรุปก่อนอ่าน
- ควรรับการประเมินโดยเร็ว: แผลอ้า แผลลึก แผลรุนแรงบนใบหน้าหรือฝ่ามือ หากเลือดไม่หยุด ชา หรือขยับลำบาก ให้ไปฉุกเฉิน
- ทำแผลเองได้: แผลถลอกตื้น แผลบาดที่ขอบชิดกันเอง ไม่ลึก เลือดหยุดง่าย ไม่มีสิ่งแปลกปลอม
- ล้างแผลเล็กด้วยน้ำสะอาด ใช้สบู่ล้างผิวรอบแผล และปิดด้วยวัสดุสะอาด หากมีวัสดุฝังอย่าดึงออกเอง
- บาดทะยักต้องดูทั้งชนิดแผลและประวัติวัคซีนครบชุด ไม่ตัดสินจากวันที่ฉีดเข็มล่าสุดอย่างเดียว
แผลแบบไหนควรให้แพทย์ประเมิน
เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →
| ลักษณะแผล | ควรทำอย่างไร |
|---|---|
| แผลอ้าหรือสงสัยว่าลึก | ให้แพทย์ประเมินวิธีปิดแผลโดยเร็ว |
| แผลรุนแรงบนใบหน้าหรือฝ่ามือ แผลลึกมาก | ไปโรงพยาบาลเพื่อประเมิน |
| เลือดไม่หยุด ชา หรือขยับบริเวณแผลลำบาก | ไปฉุกเฉินทันที |
| มีเศษกระจกหรือวัสดุฝัง | อย่าดึงออกเอง ให้แพทย์ดูแล |
| สัตว์กัดหรือแผลยังสกปรกหลังล้าง | รับการประเมินโดยเร็ว |
อย่ารอให้ครบจำนวนชั่วโมงก่อนค่อยไปตรวจ วิธีปิดแผลขึ้นกับความรุนแรงและความเสี่ยงติดเชื้อ หากแผลติดเชื้อหรือเสี่ยงติดเชื้อ แพทย์อาจยังไม่ปิดทันที แม้เกิดแผลมาหลายชั่วโมงหรือหลายวันแล้ว ก็ควรไปตรวจเมื่อแผลลึก เลือดไม่หยุด หรือมีอาการผิดปกติ
อ้างอิง: [4] NHS
แผลแบบไหนทำแผลเองที่บ้านได้

- แผลถลอกตื้น ๆ ที่มีเลือดซึมแต่ไม่ไหล เช่น หกล้มถลอกเข่า
- แผลตื้นเล็กที่ขอบชิด ห้ามเลือดได้ และไม่มีอาการน่ากังวล ความยาวอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าดูแลเองได้ปลอดภัย
- แผลพุพองจากรองเท้ากัดหรือน้ำร้อนลวกเล็กน้อยที่ไม่แตก
- แผลที่ไม่มีสิ่งแปลกปลอม เช่น เศษกระจก กรวด ที่ล้างไม่ออก
ควรรู้: หากมีเบาหวาน การไหลเวียนเลือดไม่ดี ใช้ยากดภูมิ หรือแผลเท้าที่น่ากังวล ควรปรึกษาเร็วแม้ดูเป็นแผลเล็ก
อ้างอิง: [4] NHS
ทำแผลเองอย่างถูกวิธี
- ล้างมือและกดแผลด้วยวัสดุสะอาด หากเลือดไม่หยุดต้องรับการช่วยเหลือฉุกเฉิน ไม่รอให้ครบเวลาตายตัว
- ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดไหลผ่าน (น้ำก๊อกที่ดื่มได้หรือน้ำเกลือ) นานพอที่จะชะสิ่งสกปรกออก ใช้สบู่อ่อนล้างรอบแผล
- ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและผิวรอบแผลด้วยสบู่หรือน้ำยาที่เหมาะสม ระวังน้ำยาฆ่าเชื้อเข้าแผล แผลซับซ้อนควรถามแพทย์เรื่องผลิตภัณฑ์
- ห้ามใช้ยาสีฟัน ยาเส้น น้ำปลา หรือสมุนไพรพอก เพิ่มการติดเชื้อและทำให้แพทย์ประเมินแผลยาก
- ปิดด้วยวัสดุปิดแผลสะอาด การใช้ยาปฏิชีวนะให้แพทย์หรือเภสัชกรประเมินตามชนิดแผล
- เปลี่ยนผ้าปิดแผลวันละครั้งหรือเมื่อเปียกสกปรก แผลที่ชุ่มชื้นพอดีหายเร็วกว่าแผลที่ปล่อยให้แห้งกรัง
อ้างอิง: [4] NHS
ต้องฉีดบาดทะยักไหม

แนวทาง CDC ดูชนิดแผลร่วมกับประวัติวัคซีน หากฉีดครบชุดพื้นฐานแล้ว แผลสะอาดขนาดเล็กพิจารณากระตุ้นเมื่อเข็มล่าสุดผ่านไป 10 ปีขึ้นไป ส่วนแผลสกปรกหรือรุนแรงใช้เกณฑ์ 5 ปีขึ้นไป ถ้าประวัติไม่ชัดเจน ไม่เคยฉีด หรือฉีดไม่ครบ ต้องให้แพทย์ประเมินการให้วัคซีนต่างออกไป
แผลสกปรกหรือรุนแรงบางกรณีต้องใช้อิมมูโนโกลบูลิน (TIG) เช่น ไม่ทราบประวัติ ไม่เคยฉีด ฉีดไม่ครบ มี HIV หรือภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง ยาปฏิชีวนะไม่ใช้แทนวัคซีนเพื่อป้องกันบาดทะยัก สอบถาม วัคซีนบาดทะยัก ราคา 350 บาท/เข็ม และขอบเขตบริการก่อนเดินทาง หากต้องใช้ TIG ทีมงานจะแนะนำสถานพยาบาลที่เหมาะสม
อ้างอิง: [2] U.S. Centers for Disease Control and Prevention
สัญญาณว่าแผลติดเชื้อ
สังเกตว่าแผลบวมแดง ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้ร่วมด้วยหรือไม่ หากพบอาการเหล่านี้ควรให้แพทย์ตรวจ ไม่ต้องรอให้ผ่านไปหลายวันก่อน
- แดงลามหรือเพิ่มขึ้น ไม่รอให้กว้างครบระยะที่กำหนด
- บวม ร้อน และปวดมากขึ้น แทนที่จะลดลง
- มีหนองสีเหลืองเขียว หรือของเหลวขุ่นมีกลิ่น
- ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกไม่สบายทั้งตัว
- เส้นแดงลามจากแผลขึ้นไปตามแขนหรือขา หรือต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงบวมกดเจ็บ
- แผลไม่คืบหน้าหรือมีความเปลี่ยนแปลงน่ากังวล ควรประเมิน ไม่รอสองสัปดาห์
ควรรู้: แพทย์จะประเมินการติดเชื้อและความจำเป็นของยาปฏิชีวนะหรือวิธีอื่น การรักษาเร็วช่วยลดความเสี่ยงแต่ไม่รับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน หากอาการแย่ลงหรือมีอาการทั่วร่างกายต้องรับการดูแลเร่งด่วน
อ้างอิง: [4] NHS
ทำแผลที่คลินิก
ที่มงคลดีคลินิกให้บริการล้างแผล ทำแผล เย็บแผลขนาดเล็กถึงกลาง ฉีดบาดทะยัก และติดตามแผลต่อเนื่อง ค่าทำแผลตามขนาด เริ่มต้น 100-250 บาท รวมวัสดุปิดแผล ดูรายละเอียดที่ ทำแผล ตัดไหม แผลที่เกินขอบเขต เช่น แผลลึกถึงเอ็น เลือดไม่หยุด หรือแผลใหญ่บนใบหน้าที่ต้องการศัลยแพทย์ตกแต่ง ทีมงานจะแนะนำโรงพยาบาลที่เหมาะสมทันที เมื่อถึงกำหนดตัดไหม อ่าน ตัดไหมที่คลินิกได้ไหม และถ้าเป็นแผลจากสัตว์ อ่าน โดนแมวข่วน สุนัขกัด ต้องฉีดวัคซีนไหม
คำถามที่พบบ่อย
ยังควรไปตรวจ แพทย์จะดูความลึก การติดเชื้อ และความเสี่ยงอื่นก่อนเลือกวิธีดูแลหรือปิดแผล อย่าตัดสินว่าไม่ต้องรักษาเพียงเพราะผ่านมา 2 วันแล้ว
บริการที่เกี่ยวข้อง
วัคซีนที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง
แหล่งข้อมูล
- [1] Cuts and Puncture Wounds MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
- [2] Tetanus: For Clinicians — Wound Management U.S. Centers for Disease Control and Prevention
- [3] Laceration Repair: A Practical Approach American Family Physician
- [4] Cuts and grazes NHSสืบค้น 9 ตุลาคม 2569
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569
วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ
