แผลและหัตถการ ความรู้เพื่อดูแลตัวเอง

แผลแบบไหนต้องเย็บ แบบไหนทำแผลเองได้ และสัญญาณแผลติดเชื้อ

แผลแบบไหนควรให้แพทย์ประเมิน วิธีล้างและปิดแผลเบื้องต้น ประวัติวัคซีนบาดทะยักที่ควรเตรียม และอาการติดเชื้อที่ไม่ควรรอ

อ่านประมาณ 7 นาที

จัดทำโดย มงคลดีคลินิกเวชกรรม · หลักการจัดทำและตรวจสอบเนื้อหา

พลาสเตอร์ปิดแผล
ภาพประกอบบทความ

หลังห้ามเลือดได้ ควรดูทั้งความลึก ตำแหน่ง และสิ่งสกปรกในแผล แผลที่อ้าหรือสงสัยว่าลึกควรให้แพทย์ประเมินโดยเร็ว วิธีปิดแผลอาจเป็นการเย็บ กาว หรือแถบปิดแผล และบางแผลอาจยังไม่ควรปิดทันที บทความนี้ช่วยสังเกตอาการและเตรียมตัวไปตรวจ

สรุปก่อนอ่าน

  • ควรรับการประเมินโดยเร็ว: แผลอ้า แผลลึก แผลรุนแรงบนใบหน้าหรือฝ่ามือ หากเลือดไม่หยุด ชา หรือขยับลำบาก ให้ไปฉุกเฉิน
  • ทำแผลเองได้: แผลถลอกตื้น แผลบาดที่ขอบชิดกันเอง ไม่ลึก เลือดหยุดง่าย ไม่มีสิ่งแปลกปลอม
  • ล้างแผลเล็กด้วยน้ำสะอาด ใช้สบู่ล้างผิวรอบแผล และปิดด้วยวัสดุสะอาด หากมีวัสดุฝังอย่าดึงออกเอง
  • บาดทะยักต้องดูทั้งชนิดแผลและประวัติวัคซีนครบชุด ไม่ตัดสินจากวันที่ฉีดเข็มล่าสุดอย่างเดียว

แผลแบบไหนควรให้แพทย์ประเมิน

เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →

แผลแบบไหนควรให้แพทย์ประเมิน
ลักษณะแผลควรทำอย่างไร
แผลอ้าหรือสงสัยว่าลึกให้แพทย์ประเมินวิธีปิดแผลโดยเร็ว
แผลรุนแรงบนใบหน้าหรือฝ่ามือ แผลลึกมากไปโรงพยาบาลเพื่อประเมิน
เลือดไม่หยุด ชา หรือขยับบริเวณแผลลำบากไปฉุกเฉินทันที
มีเศษกระจกหรือวัสดุฝังอย่าดึงออกเอง ให้แพทย์ดูแล
สัตว์กัดหรือแผลยังสกปรกหลังล้างรับการประเมินโดยเร็ว

อย่ารอให้ครบจำนวนชั่วโมงก่อนค่อยไปตรวจ วิธีปิดแผลขึ้นกับความรุนแรงและความเสี่ยงติดเชื้อ หากแผลติดเชื้อหรือเสี่ยงติดเชื้อ แพทย์อาจยังไม่ปิดทันที แม้เกิดแผลมาหลายชั่วโมงหรือหลายวันแล้ว ก็ควรไปตรวจเมื่อแผลลึก เลือดไม่หยุด หรือมีอาการผิดปกติ

อ้างอิง: [4] NHS

แผลแบบไหนทำแผลเองที่บ้านได้

พลาสเตอร์ปิดแผล
แผลและหัตถการพลาสเตอร์ปิดแผล
  • แผลถลอกตื้น ๆ ที่มีเลือดซึมแต่ไม่ไหล เช่น หกล้มถลอกเข่า
  • แผลตื้นเล็กที่ขอบชิด ห้ามเลือดได้ และไม่มีอาการน่ากังวล ความยาวอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าดูแลเองได้ปลอดภัย
  • แผลพุพองจากรองเท้ากัดหรือน้ำร้อนลวกเล็กน้อยที่ไม่แตก
  • แผลที่ไม่มีสิ่งแปลกปลอม เช่น เศษกระจก กรวด ที่ล้างไม่ออก

ควรรู้: หากมีเบาหวาน การไหลเวียนเลือดไม่ดี ใช้ยากดภูมิ หรือแผลเท้าที่น่ากังวล ควรปรึกษาเร็วแม้ดูเป็นแผลเล็ก

อ้างอิง: [4] NHS

ทำแผลเองอย่างถูกวิธี

  • ล้างมือและกดแผลด้วยวัสดุสะอาด หากเลือดไม่หยุดต้องรับการช่วยเหลือฉุกเฉิน ไม่รอให้ครบเวลาตายตัว
  • ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดไหลผ่าน (น้ำก๊อกที่ดื่มได้หรือน้ำเกลือ) นานพอที่จะชะสิ่งสกปรกออก ใช้สบู่อ่อนล้างรอบแผล
  • ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและผิวรอบแผลด้วยสบู่หรือน้ำยาที่เหมาะสม ระวังน้ำยาฆ่าเชื้อเข้าแผล แผลซับซ้อนควรถามแพทย์เรื่องผลิตภัณฑ์
  • ห้ามใช้ยาสีฟัน ยาเส้น น้ำปลา หรือสมุนไพรพอก เพิ่มการติดเชื้อและทำให้แพทย์ประเมินแผลยาก
  • ปิดด้วยวัสดุปิดแผลสะอาด การใช้ยาปฏิชีวนะให้แพทย์หรือเภสัชกรประเมินตามชนิดแผล
  • เปลี่ยนผ้าปิดแผลวันละครั้งหรือเมื่อเปียกสกปรก แผลที่ชุ่มชื้นพอดีหายเร็วกว่าแผลที่ปล่อยให้แห้งกรัง

อ้างอิง: [4] NHS

ต้องฉีดบาดทะยักไหม

แพทย์ซักประวัติและอธิบายผลตรวจให้ผู้รับบริการ
แผลและหัตถการแพทย์ซักประวัติและอธิบายผลตรวจให้ผู้รับบริการ

แนวทาง CDC ดูชนิดแผลร่วมกับประวัติวัคซีน หากฉีดครบชุดพื้นฐานแล้ว แผลสะอาดขนาดเล็กพิจารณากระตุ้นเมื่อเข็มล่าสุดผ่านไป 10 ปีขึ้นไป ส่วนแผลสกปรกหรือรุนแรงใช้เกณฑ์ 5 ปีขึ้นไป ถ้าประวัติไม่ชัดเจน ไม่เคยฉีด หรือฉีดไม่ครบ ต้องให้แพทย์ประเมินการให้วัคซีนต่างออกไป

แผลสกปรกหรือรุนแรงบางกรณีต้องใช้อิมมูโนโกลบูลิน (TIG) เช่น ไม่ทราบประวัติ ไม่เคยฉีด ฉีดไม่ครบ มี HIV หรือภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง ยาปฏิชีวนะไม่ใช้แทนวัคซีนเพื่อป้องกันบาดทะยัก สอบถาม วัคซีนบาดทะยัก ราคา 350 บาท/เข็ม และขอบเขตบริการก่อนเดินทาง หากต้องใช้ TIG ทีมงานจะแนะนำสถานพยาบาลที่เหมาะสม

อ้างอิง: [2] U.S. Centers for Disease Control and Prevention

สัญญาณว่าแผลติดเชื้อ

สังเกตว่าแผลบวมแดง ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้ร่วมด้วยหรือไม่ หากพบอาการเหล่านี้ควรให้แพทย์ตรวจ ไม่ต้องรอให้ผ่านไปหลายวันก่อน

  • แดงลามหรือเพิ่มขึ้น ไม่รอให้กว้างครบระยะที่กำหนด
  • บวม ร้อน และปวดมากขึ้น แทนที่จะลดลง
  • มีหนองสีเหลืองเขียว หรือของเหลวขุ่นมีกลิ่น
  • ไข้ หนาวสั่น หรือรู้สึกไม่สบายทั้งตัว
  • เส้นแดงลามจากแผลขึ้นไปตามแขนหรือขา หรือต่อมน้ำเหลืองใกล้เคียงบวมกดเจ็บ
  • แผลไม่คืบหน้าหรือมีความเปลี่ยนแปลงน่ากังวล ควรประเมิน ไม่รอสองสัปดาห์

ควรรู้: แพทย์จะประเมินการติดเชื้อและความจำเป็นของยาปฏิชีวนะหรือวิธีอื่น การรักษาเร็วช่วยลดความเสี่ยงแต่ไม่รับประกันว่าจะไม่มีภาวะแทรกซ้อน หากอาการแย่ลงหรือมีอาการทั่วร่างกายต้องรับการดูแลเร่งด่วน

อ้างอิง: [4] NHS

ทำแผลที่คลินิก

ที่มงคลดีคลินิกให้บริการล้างแผล ทำแผล เย็บแผลขนาดเล็กถึงกลาง ฉีดบาดทะยัก และติดตามแผลต่อเนื่อง ค่าทำแผลตามขนาด เริ่มต้น 100-250 บาท รวมวัสดุปิดแผล ดูรายละเอียดที่ ทำแผล ตัดไหม แผลที่เกินขอบเขต เช่น แผลลึกถึงเอ็น เลือดไม่หยุด หรือแผลใหญ่บนใบหน้าที่ต้องการศัลยแพทย์ตกแต่ง ทีมงานจะแนะนำโรงพยาบาลที่เหมาะสมทันที เมื่อถึงกำหนดตัดไหม อ่าน ตัดไหมที่คลินิกได้ไหม และถ้าเป็นแผลจากสัตว์ อ่าน โดนแมวข่วน สุนัขกัด ต้องฉีดวัคซีนไหม

คำถามที่พบบ่อย

ยังควรไปตรวจ แพทย์จะดูความลึก การติดเชื้อ และความเสี่ยงอื่นก่อนเลือกวิธีดูแลหรือปิดแผล อย่าตัดสินว่าไม่ต้องรักษาเพียงเพราะผ่านมา 2 วันแล้ว

บริการที่เกี่ยวข้อง

วัคซีนที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูล

  1. [1] Cuts and Puncture Wounds MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
  2. [2] Tetanus: For Clinicians — Wound Management U.S. Centers for Disease Control and Prevention
  3. [3] Laceration Repair: A Practical Approach American Family Physician
  4. [4] Cuts and grazes NHSสืบค้น 9 ตุลาคม 2569

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569

วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ

สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย