สุขภาพเด็ก ความรู้เพื่อดูแลตัวเอง

ลูกเป็นไข้ พาไปคลินิกหรือโรงพยาบาล? สัญญาณที่บอกว่าต้องรีบ

เด็กมีไข้แบบไหนดูแลที่บ้านได้ แบบไหนพามาคลินิก และสัญญาณอันตรายที่ต้องไปห้องฉุกเฉินทันที พร้อมวิธีให้ยาลดไข้ที่ถูกต้องและสิ่งที่ควรเตรียมมาให้แพทย์

อ่านประมาณ 7 นาที

จัดทำโดย มงคลดีคลินิกเวชกรรม · หลักการจัดทำและตรวจสอบเนื้อหา

หน้ากากอนามัยและปรอทวัดไข้บนพื้นสีเหลือง
ภาพประกอบบทความ

ไข้เป็นเหตุผลอันดับหนึ่งที่พ่อแม่พาลูกมาหาหมอ และเป็นเรื่องที่ตัดสินใจยากที่สุดตอนตีสอง ว่าจะรอถึงเช้าแล้วไปคลินิก หรือต้องไปห้องฉุกเฉินเดี๋ยวนี้ ตัวเลขบนปรอทบอกได้น้อยกว่าที่หลายคนคิด อายุของลูกและอาการที่มากับไข้บอกได้มากกว่า ด้านล่างคือเกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจได้

สรุปก่อนอ่าน

  • รับการช่วยเหลือฉุกเฉินทันที หากหายใจลำบาก ปากเขียว ชัก ปลุกไม่ตื่น หรือผื่นกดไม่จาง ทารกต่ำกว่า 3 เดือนที่ไข้ ≥38°C ต้องรับการประเมินเร่งด่วน
  • ทารกอายุ 3–6 เดือนที่ไข้ ≥39°C ต้องประเมินเร่งด่วน หากการกินนม น้ำในร่างกาย หรือการตอบสนองเปลี่ยน ให้ปรึกษาก่อนโดยไม่รอ
  • การดูแลที่บ้านขึ้นกับอายุและอาการ ให้สารน้ำและใช้ยาลดไข้เมื่อเด็กไม่สบายตัวตามขนาดของผลิตภัณฑ์ที่ตรวจยืนยันแล้ว
  • ห้ามใช้แอสไพรินในเด็ก และเลี่ยงยากลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเป็นไข้เลือดออกหรือไม่

ไข้กี่องศาถึงเรียกว่าไข้ และตัวเลขสำคัญแค่ไหน

จดอุณหภูมิและวิธีวัด ต้องดูอายุ การหายใจ การกินนม น้ำในร่างกาย และการตอบสนองร่วมด้วย การดีขึ้นหลังยาลดไข้ไม่ได้ตัดโรครุนแรง

ยกเว้นทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือน ซึ่งตัวเลขสำคัญมาก เพราะภูมิคุ้มกันยังอ่อนและอาการติดเชื้อรุนแรงแสดงออกน้อย ไข้ตั้งแต่ 38°C ในวัยนี้ต้องพบแพทย์ทันทีทุกกรณี ห้ามให้ยาลดไข้เองแล้วรอดู

อ้างอิง: [2] National Institute for Health and Care Excellence (NICE)

สัญญาณอันตราย: ไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ต้องรอ

หน้ากากอนามัยและปรอทวัดไข้บนพื้นสีเหลือง
สุขภาพเด็กหน้ากากอนามัยและปรอทวัดไข้บนพื้นสีเหลือง
  • อายุต่ำกว่า 3 เดือน และมีไข้ ≥38°C
  • ชัก หรือเกร็งกระตุก แม้จะหยุดเองแล้ว
  • ซึมมาก ปลุกตื่นยาก ไม่ตอบสนอง หรือร้องเสียงแหลมผิดปกติ
  • หายใจเร็ว หอบ ซี่โครงบุ๋ม จมูกบาน หรือริมฝีปากและปลายมือปลายเท้าเขียว
  • ผื่นจุดจ้ำสีม่วงแดงที่กดด้วยแก้วใสแล้วไม่จางหาย
  • คอแข็ง ก้มคอไม่ได้ กระหม่อมโป่งตึงในทารก
  • อาเจียนพุ่งซ้ำ ๆ หรืออาเจียนสีเขียว
  • สัญญาณขาดน้ำ เช่น ปัสสาวะลด ปากแห้ง กินนมน้อย หรือตาโหล ไม่รอให้ครบจำนวนชั่วโมง
  • สัญญาณเตือนไข้เลือดออก: ปวดท้องมาก อาเจียนไม่หยุด เลือดกำเดาหรือเลือดออกตามไรฟัน มือเท้าเย็น กระสับกระส่าย โดยเฉพาะช่วงที่ไข้เริ่มลด

ควรรู้: ถ้าไม่แน่ใจว่าเข้าข่ายหรือไม่ ให้ถือว่าเข้าข่าย การไปห้องฉุกเฉินแล้วพบว่าไม่รุนแรง ดีกว่าการรอแล้วพลาด โทร 1669 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

อ้างอิง: [2] National Institute for Health and Care Excellence (NICE), [4] NHS

เลือกสถานที่และเวลารับการประเมิน

หากไม่มีสัญญาณฉุกเฉิน ให้ติดต่อบุคลากรทางการแพทย์เพื่อเลือกสถานที่และเวลาตรวจ ทารก 3–6 เดือนที่ไข้ตั้งแต่ 39°C ต้องประเมินเร่งด่วนแม้ยังเล่นได้ การตอบสนองต่อยาลดไข้ไม่ใช่เหตุให้รอได้เสมอ

ควรปรึกษาเมื่อไข้ไม่หายหรือกลับมาใหม่ กินนมลด ปัสสาวะลด มีผื่น เสียงหวีด ปวด อาเจียนหรือถ่ายซ้ำ จำนวนครั้งอย่างเดียวไม่ตัดสินความเร่งด่วน หากอาการแย่ลงต้องดูแลทันที

ที่มงคลดีคลินิกรับ ตรวจรักษาเด็ก ทั่วไป มีบริการพ่นยาสำหรับเด็กที่หอบหรือหลอดลมตีบ และตรวจเลือดพื้นฐานเมื่อจำเป็น เช่น ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดเมื่อสงสัยไข้เลือดออก หากแพทย์ประเมินแล้วเห็นว่าควรไปโรงพยาบาล จะบอกตรง ๆ พร้อมเหตุผล และเปิดถึง 20:00 น. ในวันธรรมดา จึงพามาหลังเลิกงานได้

อ้างอิง: [2] National Institute for Health and Care Excellence (NICE), [4] NHS

ดูแลที่บ้านอย่างไรให้ถูกต้อง

เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →

ดูแลที่บ้านอย่างไรให้ถูกต้อง
สิ่งที่ทำวิธีที่ถูก
ยาลดไข้ตรวจขนาดจากฉลาก เภสัชกร หรือแพทย์ โดยใช้อายุ น้ำหนัก และความเข้มข้นของยาน้ำ ใช้หลอดตวงยา ระวังพาราเซตามอลซ้ำในยาผสม และไม่ให้ก่อนครบระยะ
ดูแลความสบายตัวNICE ไม่แนะนำเช็ดตัวเพื่อลดไข้เป็นกิจวัตร ไม่ใช้น้ำเย็นหรือแอลกอฮอล์ ไม่ห่มหนาเกินหรือถอดเสื้อเพื่อบังคับให้เย็น
น้ำและอาหารจิบน้ำ นม หรือเกลือแร่บ่อย ๆ ทีละน้อย ไม่ต้องบังคับกินข้าวถ้าไม่อยาก แต่น้ำต้องได้
เสื้อผ้าใส่เสื้อผ้าสบาย ไม่ห่อหนาหรือใส่น้อยเกิน
สังเกตจดเวลาให้ยา อุณหภูมิ และอาการ เพื่อบอกแพทย์ได้ชัดเจน

ควรรู้: ห้ามใช้แอสไพรินในเด็กเด็ดขาด เพราะเสี่ยงกลุ่มอาการไรย์ที่อันตรายถึงชีวิต และในช่วงฤดูฝนที่มีไข้เลือดออก ควรเลี่ยงไอบูโพรเฟนจนกว่าแพทย์จะตรวจแล้ว เพราะเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก

อ้างอิง: [2] National Institute for Health and Care Excellence (NICE), [4] NHS

ไข้กี่วันถึงควรมาตรวจ

แพทย์สาธิตการฉีดยากับตุ๊กตาหมีให้เด็กไม่กลัว
สุขภาพเด็กแพทย์สาธิตการฉีดยากับตุ๊กตาหมีให้เด็กไม่กลัว

ไม่รอครบจำนวนวันเมื่อเด็กแย่ลงหรือคุณกังวล ไข้ต่อเนื่องตั้งแต่ห้าวันต้องประเมิน และแพทย์อาจนัดก่อนตามอายุและอาการร่วม

สำหรับไข้เลือดออก ช่วงที่ต้องเฝ้าระวังที่สุดคือวันที่ 3–7 ของไข้ โดยเฉพาะตอนไข้เริ่มลด อ่านรายละเอียดที่ อาการไข้เลือดออกและสัญญาณอันตราย และในเด็กเล็กที่ไอมีเสียงหวีด อ่าน RSV ในเด็กเล็ก

อ้างอิง: [2] National Institute for Health and Care Excellence (NICE), [4] NHS

เตรียมอะไรมาให้แพทย์

  • เวลาที่เริ่มมีไข้ อุณหภูมิสูงสุด และเวลาที่ให้ยาครั้งล่าสุด
  • อาการร่วมทั้งหมด แม้ดูเล็กน้อย เช่น ผื่น ถ่ายเหลว ปัสสาวะน้อย
  • ยาที่ให้ไปแล้ว พร้อมขวดหรือรูปฉลาก
  • สมุดวัคซีน เพื่อดูว่าลูกได้วัคซีนที่ป้องกันโรคที่สงสัยแล้วหรือยัง
  • ประวัติสัมผัสโรค เช่น ที่โรงเรียนมีเด็กป่วยไข้หวัดใหญ่หรือมือเท้าปาก
  • น้ำหนักล่าสุดของลูก เพื่อคำนวณขนาดยาให้แม่นยำ

ป้องกันไว้ก่อนดีกว่า

ไข้ในเด็กจำนวนมากมาจากโรคที่มีวัคซีนป้องกัน ทั้งไข้หวัดใหญ่ ปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัส สุกใส และไข้เลือดออก การให้วัคซีนครบตามวัยลดจำนวนครั้งที่ต้องตื่นมาวัดไข้ตอนตีสองได้จริง อ่าน วัคซีนเสริมสำหรับเด็ก มีอะไรบ้าง และดู วัคซีนสำหรับเด็ก

คำถามที่พบบ่อย

ต้องดูอายุและอาการร่วม อายุ 3–6 เดือนที่ไข้ 39°C ต้องประเมินเร่งด่วนแม้เล่นได้ ต่ำกว่า 3 เดือนที่ ≥38°C ต้องประเมินเร่งด่วนเช่นกัน เด็กโตกว่านั้นให้ปรึกษาหากกังวล และรับการช่วยเหลือทันทีเมื่อมีสัญญาณอันตราย

บริการที่เกี่ยวข้อง

วัคซีนที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูล

  1. [1] Fever in Children: When to Call the Doctor American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
  2. [2] Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
  3. [3] แนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วยไข้เลือดออกเดงกี กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
  4. [4] High temperature (fever) in children NHSสืบค้น 11 ตุลาคม 2569

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569

วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ

สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย