ตรวจสุขภาพ ความรู้เพื่อดูแลตัวเอง

ตรวจสารบ่งชี้มะเร็ง AFP CEA CA-125 PSA คืออะไร ใครควรตรวจ

สารบ่งชี้มะเร็งในแพ็กเกจตรวจสุขภาพบอกอะไรได้และบอกอะไรไม่ได้ ทำไมค่าสูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง และใครที่ตรวจแล้วได้ประโยชน์จริง

อ่านประมาณ 6 นาที

จัดทำโดย มงคลดีคลินิกเวชกรรม · หลักการจัดทำและตรวจสอบเนื้อหา

หลอดเก็บตัวอย่างเลือดสำหรับตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ภาพประกอบบทความ

สารบ่งชี้มะเร็งเป็นรายการที่ทำให้แพ็กเกจตรวจสุขภาพดูครบและน่าอุ่นใจ แต่ก็เป็นรายการที่สร้างความกังวลโดยไม่จำเป็นมากที่สุดเช่นกัน เพราะค่าที่สูงขึ้นเล็กน้อยเกิดได้จากสาเหตุธรรมดามากมาย และค่าปกติก็ไม่ได้รับประกันว่าไม่มีมะเร็ง ด้านล่างอธิบายว่าค่าเหล่านี้เหมาะกับใคร

สรุปก่อนอ่าน

  • สารบ่งชี้มะเร็งใช้ประกอบการวินิจฉัย วางแผนและติดตามรักษาในบางบริบท แต่ไม่ใช่ชุดตรวจคัดกรองมะเร็งทั่วไปสำหรับทุกคน
  • ค่าสูงเกิดได้จากตับอักเสบ สูบบุหรี่ ประจำเดือน ต่อมลูกหมากโต หรือการอักเสบ ส่วนมะเร็งระยะแรกจำนวนมากมีค่าปกติ
  • การเฝ้าระวังมะเร็งตับต้องเข้าเกณฑ์ความเสี่ยง ไม่ใช่ผู้ติดไวรัสตับอักเสบทุกราย ส่วน PSA ต้องคุยประโยชน์และผลเสียกับแพทย์
  • การคัดกรองชนิดอื่น เช่น ปากมดลูก เต้านมหรือลำไส้ใหญ่ ต้องเลือกตามอายุและความเสี่ยง สารบ่งชี้ไม่ทดแทนการตรวจเหล่านั้น

สารบ่งชี้มะเร็งคืออะไร

สารบ่งชี้มะเร็งอาจพบในเลือดหรือเนื้อเยื่อ และมาจากเซลล์มะเร็งหรือการตอบสนองของร่างกาย สารหลายชนิดสูงได้ในภาวะที่ไม่ใช่มะเร็งและมะเร็งบางรายมีค่าปกติ จึงต้องแปลร่วมกับอาการ ประวัติ ภาพถ่ายหรือผลชิ้นเนื้อ การใช้งานมีทั้งช่วยวินิจฉัยบางโรค เลือกการรักษาและติดตามผล ไม่ใช่ตรวจหาโรคได้ทุกชนิดจากเลือดชุดเดียว

อ้างอิง: [1] National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health

สี่ตัวที่พบในแพ็กเกจ

หลอดเก็บตัวอย่างเลือดสำหรับตรวจทางห้องปฏิบัติการ
ตรวจสุขภาพหลอดเก็บตัวอย่างเลือดสำหรับตรวจทางห้องปฏิบัติการ

เลื่อนตารางด้านข้างเพื่อดูข้อมูลครบ →

สี่ตัวที่พบในแพ็กเกจ
สารสัมพันธ์กับมะเร็งสาเหตุอื่นที่ทำให้สูงได้ใครที่ตรวจแล้วมีประโยชน์
AFPมะเร็งตับและมะเร็งเซลล์สืบพันธุ์บางชนิดโรคตับและภาวะอื่นเฝ้าระวังมะเร็งตับร่วมกับอัลตราซาวนด์เฉพาะผู้เข้าเกณฑ์ความเสี่ยง หรือใช้ตามแพทย์ผู้รักษา
CEAใช้ติดตามมะเร็งบางชนิด เช่น ลำไส้ใหญ่ภาวะไม่ใช่มะเร็งทำให้สูงได้ใช้ตามแผนผู้รักษา ไม่ใช้คัดกรองทั่วไปเพียงอย่างเดียว
CA-125ช่วยประเมิน/ติดตามมะเร็งรังไข่ในบางบริบทภาวะไม่ใช่มะเร็งทำให้สูงได้แพทย์ประเมินร่วมกับข้อมูลอื่น ประวัติครอบครัวไม่ทำให้ต้องตรวจอัตโนมัติ
PSAช่วยประเมินต่อมลูกหมากและติดตามมะเร็งต่อมลูกหมากโตหรืออักเสบUSPSTF สหรัฐ: คุยตัดสินใจคัดกรองวัย 55–69 ปี; ไม่แนะนำคัดกรองเป็นกิจวัตรวัย 70+

อ้างอิง: [1] National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health, [2] U.S. Preventive Services Task Force, [3] สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย

ค่าสูง แปลว่าเป็นมะเร็งไหม

ค่าสูงไม่ได้ยืนยันว่าเป็นมะเร็ง ส่วนค่าปกติไม่ได้ตัดมะเร็งออก การตรวจในผู้ไม่มีข้อบ่งชี้อาจนำไปสู่การตรวจซ้ำ ภาพถ่ายหรือชิ้นเนื้อที่มีความเสี่ยง ค่าใช้จ่ายและความกังวล จึงไม่ใช้จุดตัดเลขเดียวหรือผลครั้งเดียววินิจฉัย

หากมีอาการหรือผลผิดปกติ ให้พบแพทย์เพื่อเลือกการประเมินที่เหมาะสม ไม่ใช้ผลสารบ่งชี้ปกติเป็นเหตุเลื่อนการตรวจคัดกรองที่ถึงกำหนด

ควรรู้: ถ้าตรวจไปแล้วและค่าสูง อย่าเพิ่งตกใจ ให้นำผลมาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ ประวัติ และตรวจซ้ำหรือตรวจเพิ่มตามความเหมาะสม ค่าครั้งเดียวไม่ใช่การวินิจฉัย

อ้างอิง: [1] National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health, [2] U.S. Preventive Services Task Force

แล้วใครควรตรวจ

การวัดความดันโลหิต
ตรวจสุขภาพการวัดความดันโลหิต
  • มะเร็งตับ: แนวทางไทยฉบับ 2564 ระบุกลุ่มเสี่ยง เช่น ตับแข็งที่เหมาะกับการเฝ้าระวัง ไวรัสตับอักเสบบีบางรายตามอายุ/เพศหรือญาติสายตรงเป็นมะเร็งตับ และไวรัสตับอักเสบซีที่มีพังผืดระยะมาก แพทย์ต้องยืนยันกลุ่มเสี่ยง วิธีและระยะตามแนวทางปัจจุบัน ไม่กำหนด AFP ทุก 6 เดือนให้ผู้ติดเชื้อทุกราย
  • PSA: USPSTF สหรัฐใช้การตัดสินใจเฉพาะบุคคลในผู้ชายไม่มีอาการวัย 55–69 ปี และไม่แนะนำคัดกรองเป็นกิจวัตรวัย 70 ปีขึ้นไป ต้องคุยผลบวกลวง การตรวจชิ้นเนื้อ การวินิจฉัย/รักษาเกินจำเป็นด้วย คำแนะนำนี้ไม่ใช่ข้อห้ามตรวจหาสาเหตุของอาการ
  • ประวัติครอบครัว: อาจต้องประเมินความเสี่ยงหรือส่งต่อ แต่ไม่ใช่ข้อบ่งชี้ตรวจสารบ่งชี้มะเร็งทุกตัว
  • น้ำหนักลด ท้องอืดต่อเนื่อง ปัสสาวะผิดปกติหรืออาการใหม่: ให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ ไม่ซื้อแพ็กเกจสารบ่งชี้แทนการประเมิน

อ้างอิง: [1] National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health, [2] U.S. Preventive Services Task Force, [3] สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย

แผน C ของคลินิกเหมาะกับใคร

แผน C ราคา 4,400 บาท มีรายการเพิ่มเติมจากแผน B รวมสารบ่งชี้มะเร็งหลายตัว การเข้าเกณฑ์ตรวจตัวใดตัวหนึ่งไม่ได้หมายความว่าควรซื้อทั้งชุด และการต้องการตรวจไม่เท่ากับมีหลักฐานว่าตรวจแล้วมีประโยชน์ คุยข้อบ่งชี้และผลเสียทีละรายการกับแพทย์ หรือเลือกตรวจเฉพาะรายการ ดูรายการปัจจุบันที่ ตารางแผนตรวจ และอ่าน การเลือกตรวจตามความเสี่ยง

อ้างอิง: [1] National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health

คำถามที่พบบ่อย

ในคนทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยง หลักฐานไม่สนับสนุน เพราะความไวต่ำในระยะแรกและผลบวกลวงสูง การคัดกรองที่พิสูจน์แล้วว่าลดการเสียชีวิตคือตรวจปากมดลูก แมมโมแกรม และคัดกรองมะเร็งลำไส้

บริการที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูล

  1. [1] Tumor Markers National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health
  2. [2] Prostate Cancer: Screening U.S. Preventive Services Task Force
  3. [3] Thai hepatocellular carcinoma guideline (2021), surveillance recommendations 12–18 สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยสืบค้น 12 ตุลาคม 2569

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 21 กันยายน 2569

วิธีเลือกแหล่งข้อมูลและแจ้งแก้ไขบทความ

สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย