ตรวจสารบ่งชี้มะเร็ง AFP CEA CA-125 PSA คืออะไร ใครควรตรวจ

สารบ่งชี้มะเร็งในแพ็กเกจตรวจสุขภาพบอกอะไรได้และบอกอะไรไม่ได้ ทำไมค่าสูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง และใครที่ตรวจแล้วได้ประโยชน์จริง

อ่านประมาณ 6 นาทีปรับปรุง 20 กันยายน 2569
การวัดความดันโลหิต

สารบ่งชี้มะเร็งเป็นรายการที่ทำให้แพ็กเกจตรวจสุขภาพดูครบและน่าอุ่นใจ แต่ก็เป็นรายการที่สร้างความกังวลโดยไม่จำเป็นมากที่สุดเช่นกัน เพราะค่าที่สูงขึ้นเล็กน้อยเกิดได้จากสาเหตุธรรมดามากมาย และค่าปกติก็ไม่ได้รับประกันว่าไม่มีมะเร็ง ด้านล่างอธิบายว่าค่าเหล่านี้เหมาะกับใคร

สรุปก่อนอ่าน

  • สารบ่งชี้มะเร็งถูกออกแบบมาเพื่อติดตามผู้ป่วยที่วินิจฉัยแล้ว ไม่ใช่เพื่อคัดกรองคนทั่วไปที่ไม่มีอาการ
  • ค่าสูงเกิดได้จากตับอักเสบ สูบบุหรี่ ประจำเดือน ต่อมลูกหมากโต หรือการอักเสบ ส่วนมะเร็งระยะแรกจำนวนมากมีค่าปกติ
  • ข้อยกเว้นที่มีหลักฐานคือ AFP ร่วมกับอัลตราซาวนด์ทุก 6 เดือนในผู้ที่เป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบีหรือตับแข็ง และ PSA ในผู้ชายที่ตัดสินใจร่วมกับแพทย์แล้ว
  • การคัดกรองมะเร็งที่ได้ผลจริงในคนทั่วไปคือ ตรวจปากมดลูก แมมโมแกรม และตรวจเลือดแฝงในอุจจาระหรือส่องกล้องลำไส้

สารบ่งชี้มะเร็งคืออะไร

สารบ่งชี้มะเร็ง (tumor marker) คือสารที่เซลล์มะเร็งบางชนิดสร้างออกมาในเลือดมากกว่าเซลล์ปกติ ปัญหาคือเซลล์ปกติหลายชนิดก็สร้างสารเดียวกันได้เมื่อมีการอักเสบหรือภาวะอื่น และมะเร็งระยะแรกมักยังสร้างไม่มากพอให้ตรวจพบ เครื่องมือชนิดนี้จึงเหมาะกับการติดตามว่าการรักษาได้ผลหรือกลับเป็นซ้ำหรือไม่ในผู้ที่รู้แล้วว่าเป็นมะเร็ง มากกว่าใช้หาโรคในคนที่ไม่มีอาการ

สี่ตัวที่พบในแพ็กเกจ

สารสัมพันธ์กับมะเร็งสาเหตุอื่นที่ทำให้สูงได้ใครที่ตรวจแล้วมีประโยชน์
AFPมะเร็งตับ มะเร็งอัณฑะบางชนิดตับอักเสบ ตับแข็ง ตั้งครรภ์พาหะไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ผู้ป่วยตับแข็ง โดยตรวจคู่กับอัลตราซาวนด์ทุก 6 เดือน
CEAมะเร็งลำไส้ใหญ่ และมะเร็งอื่นอีกหลายชนิดสูบบุหรี่ ลำไส้อักเสบ ตับอ่อนอักเสบ ถุงลมโป่งพองผู้ที่รักษามะเร็งลำไส้แล้ว เพื่อติดตามการกลับเป็นซ้ำ ไม่ใช้คัดกรอง
CA-125มะเร็งรังไข่ประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก ตั้งครรภ์ อุ้งเชิงกรานอักเสบผู้หญิงที่มีก้อนในอุ้งเชิงกรานหรือประวัติครอบครัวเสี่ยงสูง ภายใต้การดูแลของสูตินรีแพทย์
PSAมะเร็งต่อมลูกหมากต่อมลูกหมากโต ต่อมลูกหมากอักเสบ ปั่นจักรยาน การตรวจทางทวารหนักก่อนเจาะผู้ชายอายุ 50–69 ที่คุยข้อดีข้อเสียกับแพทย์แล้ว หรือ 45 ขึ้นไปถ้ามีประวัติครอบครัว

ค่าสูง แปลว่าเป็นมะเร็งไหม

ไม่จำเป็น ยกตัวอย่าง PSA ที่สูงกว่า 4 ng/mL ในผู้ชายทั่วไป มีเพียงราวหนึ่งในสี่ที่ตรวจพบมะเร็งเมื่อเจาะชิ้นเนื้อ ที่เหลือเป็นต่อมลูกหมากโตหรืออักเสบ ส่วน CA-125 ในหญิงวัยก่อนหมดประจำเดือนสูงได้จากรอบเดือนเอง การพบค่าสูงในคนที่ไม่มีอาการจึงนำไปสู่การตรวจเพิ่มที่มีทั้งค่าใช้จ่าย ความกังวล และบางครั้งความเสี่ยงจากหัตถการ โดยที่สุดท้ายส่วนใหญ่ไม่พบมะเร็ง

ในทางกลับกัน ค่าปกติก็ไม่ได้รับประกันอะไร มะเร็งลำไส้ระยะแรกจำนวนมาก CEA ยังปกติ การได้ค่าปกติแล้วละเลยการคัดกรองที่ได้ผลจริง เช่น การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ จึงเป็นผลเสียที่มองไม่เห็นของการตรวจนี้

ควรรู้: ถ้าตรวจไปแล้วและค่าสูง อย่าเพิ่งตกใจ ให้นำผลมาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ ประวัติ และตรวจซ้ำหรือตรวจเพิ่มตามความเหมาะสม ค่าครั้งเดียวไม่ใช่การวินิจฉัย

แล้วใครควรตรวจ

  • ผู้ที่เป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบี ตับอักเสบซีเรื้อรัง หรือตับแข็ง: AFP ร่วมกับอัลตราซาวนด์ตับทุก 6 เดือน เป็นการเฝ้าระวังที่มีหลักฐานชัดเจน
  • ผู้ชายอายุ 50–69 ปี: PSA เมื่อคุยกับแพทย์เรื่องข้อดี (พบมะเร็งเร็วขึ้น) และข้อเสีย (ตรวจเกินจำเป็น รักษาเกินจำเป็น) แล้วเลือกที่จะตรวจ
  • ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งตับ ลำไส้ รังไข่ หรือต่อมลูกหมากตั้งแต่อายุน้อย: ควรได้รับคำแนะนำเฉพาะราย ซึ่งอาจรวมสารบ่งชี้บางตัวหรือการส่องกล้องเร็วขึ้น
  • ผู้ที่มีอาการ เช่น น้ำหนักลด ท้องอืดเรื้อรัง ปัสสาวะผิดปกติ: ต้องพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ ซึ่งอาจใช้สารบ่งชี้ประกอบ ไม่ใช่ตรวจเองเป็นแพ็กเกจ

แผน C ของคลินิกเหมาะกับใคร

แผนตรวจ C ราคา 3,290 บาท รวม AFP, CEA และ CA-125 หรือ PSA ตามเพศ คลินิกมีแผนนี้ไว้สำหรับผู้ที่เข้าเกณฑ์ข้างต้นหรือต้องการตรวจหลังคุยกับแพทย์แล้ว ถ้าคุณอายุ 30–40 สุขภาพดี ไม่มีประวัติครอบครัว แผน B ที่มีไวรัสตับอักเสบและ HbA1c จะตอบโจทย์มากกว่า อ่าน ควรตรวจอะไรตามช่วงอายุ หรือทัก LINE บอกอายุและประวัติ แพทย์ช่วยเลือกให้ได้

คำถามที่พบบ่อย

ในคนทั่วไปที่ไม่มีความเสี่ยง หลักฐานไม่สนับสนุน เพราะความไวต่ำในระยะแรกและผลบวกลวงสูง การคัดกรองที่พิสูจน์แล้วว่าลดการเสียชีวิตคือตรวจปากมดลูก แมมโมแกรม และคัดกรองมะเร็งลำไส้

บริการที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

แหล่งข้อมูล

  1. Tumor Markers National Cancer Institute, U.S. National Institutes of Health
  2. Prostate Cancer: Screening U.S. Preventive Services Task Force
  3. แนวทางการดูแลผู้ป่วยมะเร็งตับในประเทศไทย สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ เผยแพร่ 20 กันยายน 2569

สุขภาพแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือมีอาการผิดปกติ ให้แพทย์ประเมินก่อนตัดสินใจ ทัก LINE ได้เลย

LINE @MKDclinic 099-099-2968นัดหมาย